Arkadiusz Jasiński

Ewolucja języka 101: wprowadzenie

Obserwując otaczający nas świat, często pytamy o przyczyny zachodzenia różnych zjawisk (Jak do tego doszło? Skąd to się wzięło? Dlaczego tak się stało?). Pytaniom o naturę postrzeganych obiektów i zdarzeń towarzyszą zwykle pytania o ich istotę (Jak to działa? Co można z tym zrobić? Jaki to ma cel?). Stawianie pytań jest dla nas czymś równie oczywistym, jak oddychanie, jedzenie i inne codzienne czynności.

Nawet jeśli od czasu do czasu nurtują nas kwestie zupełnie niecodzienne, to ze zrozumiałych względów chyba najrzadziej – jeśli w ogóle – zastanawiamy się nad tym, co leży u źródeł samej możliwości formułowania pytań.

Pytanie inicjujące rozważania na ten temat mogłoby brzmieć następująco:

Co sprawia, że rodzącym się w naszym umyśle dylematom i wątpliwościom (a także np. spostrzeżeniom, przekonaniom, a nawet stanom emocjonalnym) możemy nadawać formę ekspresji zrozumiałą nie tylko dla nas samych, ale również dla innych ludzi?

Można odnieść wrażenie, że nie ma w tym nic intrygującego – w końcu dowiadujemy się tego już we wczesnym dzieciństwie, i to na długo przedtem, zanim zaczniemy w pełni eksplorować wiedzotwórczy potencjał wyrażeń językowych.

Pytanie to zyskuje jednak zupełnie inny ciężar gatunkowy, jeśli spojrzymy na nie z perspektywy ewolucyjnej. W takim ujęciu siłą rzeczy przeradza się ono w cały wachlarz kwestii szczegółowych, które dotyczą ewolucyjnych korzeni ludzkiej mowy. Poszukiwanie odpowiedzi na te pytania pozwala lepiej zrozumieć złożoność zachowań werbalnych oraz w pełni docenić to, jak bardzo unikalny w świecie przyrody jest oparty na nich system komunikacji.

Badania nad genezą samej zdolności do mowy artykułowanej bazują na rezultatach badań nad pochodzeniem człowieka. W oczywisty sposób zwiększa to zakres przedsięwzięć badawczych, które mogą dostarczyć cząstkowych danych pozwalających ograniczyć stopień spekulatywności wysuwanych hipotez (por. Żywiczyński i Wacewicz, 2015). Rozwiązania proponowane w niniejszym artykule odnoszą się do końcowego etapu tego procesu – etapu ewolucji języka, rozumianego jako specyficzny rodzaj zasobów semiotycznych eksternalizowanych w zachowaniach komunikacyjnych człowieka współczesnego (bądź jego bezpośrednich przodków). Zakładam tym samym, iż geneza języka była już odpowiednio ugruntowana w rozwoju poznawczym (ontogenezie) jego użytkowników i w rozwoju praktyk społecznych konsolidujących pierwsze tego typu wspólnoty komunikacyjne (socjogenezie). Ponieważ wyjściowe, fundamentalne podłoże ewolucji języka stanowi filogeneza człowieka, postaram się najpierw przedstawić krótki zarys perspektywy badawczej dotyczącej tego zagadnienia.

Warto już tutaj zaznaczyć, iż przyjęta przez nas definicja języka będzie praktycznie wyznaczała charakter hipotez dotyczących poszczególnych zagadnień związanych z jego genezą i ewolucją (por. Wray, 2002; Jackendoff, 2010). Dlatego jednym z celów projektu evolectorium jest uporządkowanie kwestii terminologicznych związanych z samym pojęciem ‘język’ oraz prezentacja prac naukowych, które przyczyniają się do ustalenia aparatu pojęciowego dla „młodej” i dynamicznie rozwijającej się dyscypliny badawczej, jaką jest ewolucja języka.

Kontent na abonament

Zaloguj się, aby przeczytać cały artykuł.
Jeśli to Twoja pierwsza wizyta, zarejestruj się.



autor tekstuArkadiusz Jasiński
permalinkhttp://evolectorium.com/spip.php?article13
data publikacji: 7.05.2015


Creative Commons License


Artykuł dostępny na licencji CC BY-SA 4.0
Creative Commons · Uznanie autorstwa
Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe
.

 


Bibliografia i przypisy

  • Jackendoff, R. (2010). Your theory of language evolution depends on your theory of language. W: Larson, R. K.; Déprez, V. i Yamakido, H. (red.), The Evolution of Human Language: Biolinguistic Perspectives. Cambridge University Press, 63–72.
  • Wray, A. (2002). Conceptualizing transition in an evolving field. W: Wray, A. (red.), The Transition to Language. Oxford University Press, 1–20.
  • Żywiczyński, P. i Wacewicz, S. (2015). Ewolucja języka. W stronę hipotez gesturalnych. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.